Klopt het dat de windmolens hier allemaal linksom draaien en onder de evenaar rechtsom?

Dat klopt niet. In Europa vind je molens van beide draairichtingen. Al draait de meerderheid in onze streken inderdaad wel in dezelfde richting. Om de verwarring nog wat te verhogen: die richting kun je zowel linksom als rechtsom noemen: wat linksom is als je naar de molen kijkt, is rechtsom voor de molenaar die vanuit zijn molen naar buiten kijkt. En naar gelang de streek, kiest men voor het ene of het andere standpunt. Dit gezegd zijnde, draaien bij ons de meeste molens linksom, dus tegen de klok in, als je er voor staat en door de wieken naar de molen kijkt.

Waarom? Daarom.

Waarschijnlijk heeft het meer met gewoonte te maken dan wat anders, want in bijvoorbeeld Polen en Denemarken draaien nogal wat molens net andersom als bij ons. Hoe die gewoonte ontstond? Alleen God en Joost weten het.

Wat de molinologen natuurlijk niet belet heeft om dan maar verklaringen achteraf te bedenken. Zoals: de draairichting is overgenomen van handmolens. Dan konden de stenenslijpers hun stenen altijd in dezelfde richting blijven slijpen (de richting van de groeven op een molensteen hangt af van zijn draairichting). Nogal onwaarschijnlijk, want bij watermolens tref je beide draairichtingen aan, en die hadden evengoed stenen nodig.

Een andere verklaring: de balken van het kruis zouden een wringingskracht in de ene richting beter kunnen weerstaan dan in de andere richting. Omdat de vezels in het hout niet recht zouden lopen, maar enigszins spiraalvormig. Maar zo’n balk ondervindt nauwelijks wringing. En bovendien is bij onderzoek van het voor molenbalken gebruikt hout geen voorkeursrichting te vinden.

Nog eentje: in onze streken heeft een molenaar het meest te maken met ruimende winden. Dat zijn winden waarvan de windrichting verandert met de klok mee. Bijvoorbeeld van zuidoost over zuid naar zuidwest naar noordwest. En tijdens een bui zouden plotselinge windvlagen vaker ruimend invallen, wegens het verschil in windrichting aan de grond en op grotere hoogte. Als de windrichting te ver doordraait, komt het molenlichaam tussen de wind en de wieken en ontstaat er een luwte. De molen moet dan weer naar de wind gezet worden. Bij een linksdraaiende molen en een ruimende wind duurt het langer eer de wieken last krijgen van de luwte. De molen moet dus minder vaak naar de wind gezet worden. Toch bij ruimende wind. Bij krimpende wind is het net andersom, maar krimpende winden (waarvan de richting opschuift tegen de klok in) komen bij ons minder vaak voor.

Dit klinkt al een stuk waarschijnlijker, maar echt groot is het verschil niet. In de praktijk moet de ene molen niet beduidend vaker gekruid worden dan de andere. (Waarbij ‘gekruid’ niet komt van het werkwoord ‘kruiden’, maar van ‘kruien’, een molen naar de wind draaien.) Als het verschil echt groot was, zou geen enkele molenaar zo zot zijn om een rechtsom draaiende molen te laten bouwen. En die zijn gebouwd.

De draairichting van de winden rond een depressie is op het zuidelijk halfrond inderdaad net andersom als bij ons, en dat zou betekenen dat de molens daar andersom zouden moeten draaien. Maar ten eerste staan daar nauwelijks windmolens van het type dat bij ons in gebruik was, en ten tweede komen ook daar beide richtingen voor. Al schijnt er in Zuidoost-Azië wel een voorkeur voor linksom te bestaan.

Bij de moderne windmolens, op een paal, is er geen molenlichaam meer dat in de weg van de wind staat, dus daar maakt ook de verklaring van de ruimende winden geen kans meer. De draairichting maakt geen fluit meer uit. De tandwielenkasten en de generators werken in beide richtingen even goed. Linksom draaiende wieken hebben wel een andere vorm dan rechtsdraaiende (ze zijn elkaars spiegelbeeld) dus zul je één van beide moeten kiezen. Maar het maakt niet uit welke. Ooit heeft dus iemand een keuze gemaakt, en de meeste anderen zijn hem gemakshalve gevolgd.