Technopolis is gesloten
slide

Olifantentandpasta

Maak een gigantische schuimfontein en ontdek hoe een katalysator werkt

Olifantentandpasta is een echte klassieker op de secundaire schoolbanken: een eenvoudig experiment waarbij een enorme massa schuim ontstaat.

      

Opgelet

Voer dit experiment enkel uit in een laboratorium op school onder begeleiding van een leerkracht. Volg nauwgezet alle veiligheidsinstructies op. Draag steeds een beschermende kledij, handschoenen en een labobril tijdens deze proef. Bescherm ook de ondergrond met voldoende folie of plastic.

Wat heb je nodig?

  • Grote erlenmeyer of maatcilinder
  • 30 ml waterstofperoxide 8%
  • 10 ml afwasmiddel
  • 0,5 g kaliumjodide
  • Een paar druppels voedingskleurstof (optioneel)
  • Labojas, beschermende handschoenen, labobril
  • Beschermende folie  

img

Aan de slag!

Stap 1: Doe het waterstofperoxide, het afwasmiddel en de kleurstof in de erlenmeyer 

Stap 2: Zet de erlenmeyer op een ondergrond bedekt met beschermende folie

Stap 3: Voeg het kaliumjodide toe aan de erlenmeyer ​

 

 

img

Wat gebeurt er?

Het onstabiele waterstofperoxide wordt in sneltempo omgezet in water en zuurstof. De zeep 'vangt' het zuurstofgas in miljoenen zeepbelletjes. Het schuim ontsnapt uit de fles zoals tandpasta uit een tube, maar dan met een volume dat voldoende is voor een olifant om z’n tanden mee te poetsen!

img

Hoe zit dat?

Kaliumjodide (KI) is in deze reactie de katalysator die het proces versnelt waarbij waterstofperoxide (H2O2) wordt omgezet in water (H2O). Op zeer korte tijd komt er veel zuurstofgas vrij. Dat zuurstof vormt belletjes in het zeepsop met overvloedige schuimvorming tot gevolg. 

De reactievergelijking ziet er als volgt uit (KI is een zout dat in oplossing voorkomt als de ionen K+ en I-):

                     H2O2 + I  -->  H2O + OI-

                     H2O2 + OI-  -->  H2O + O2 + I-

Omdat het I--ion netto niet weg reageert, noemen wetenschappers KI een 'katalysator'.

Trouwens, er komt heel wat warmte vrij bij deze 'exotherme' reactie. Kijk maar eens naar de beelden die we met onze infraroodcamera maakten: op een gegeven moment bereikt het schuim een temperatuur van meer dan 80°C! Geen proefje om zomaar thuis te doen ... 

Ben je leerkracht? Klik dan op onderstaande knoppen om te ontdekken hoe dit proefje in jouw lessen past.

 

Deze proef kan gebruikt worden als demo in de eerste graad van het secundair onderwijs.

Dit proefje kan gebruikt worden om volgende vakgebonden eindtermen binnen het vak ‘Natuurwetenschappen’ te helpen realiseren:

  • 11 De leerlingen kunnen waarneembare stofomzettingen met concrete voorbeelden uit de niet levende natuur illustreren;
  • 19 de leerlingen kunnen in concrete voorbeelden uit het dagelijks leven aantonen dat energie in verschillende vormen kan voorkomen en kan omgezet worden in een andere energievorm. 

Leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs kunnen dit proefje zelf doen.

Deze proef kan gebruikt worden als demo in de tweede graad van het secundair onderwijs.

Dit proefje kan gebruikt worden om volgende vakgebonden eindtermen binnen het vak ‘Chemie’ te helpen realiseren:

  • C15 De leerlingen kunnen de invloed van snelheidsbepalende factoren van een reactie verklaren in termen van botsingen tussen deeltjes en van activeringsenergie.
  • C16 De leerlingen kunnen het onderscheid tussen een evenwichtsreactie en een aflopende reactie beschrijven.
  • C18 De leerlingen kunnen van waterstofperoxide een typische toepassing of eigenschap aangeven. 

Ben je bezoeker, leerkracht of geïnteresseerd in evenementen? Switch hier naar een aanbod op maat.