Dood of toch niet? Het mysterie van Lazarus-soorten

Stel je voor: je wandelt door een bos en botst op… een soort die volgens de wetenschap al miljoenen jaren dood en begraven is. Klinkt als sciencefiction? Toch gebeurt het. In de biologie hebben we er zelfs een naam voor: Lazarus-taxa – soorten of groepen soorten die na lange tijd ​“uit de dood verrijzen”.
Shutterstock 2569819835

Miljoenen jaren geleden verdwenen

Ons verhaal begint in 1943 in China. De plantkundige Zhan Wang hoorde een gerucht over een onbekende boom in het dorp Moudao. Nieuwsgierig als hij was, ging hij op pad en knipte wat takken af. Toen kenners deze nadien verder onderzochten, kwamen ze tot een verrassende conclusie: deze boom had de wetenschap al gezien… maar alleen als fossiel. Het was een Chinese mammoetboom, waarvan men dacht dat ze al minstens 2 miljoen jaar geleden was verdwenen. Toch stond ze daar, springlevend. De boom was een Lazarus-soort.

De comeback-kampioenen

Een Lazarus-soort is dus een organisme dat door wetenschappers als ​‘uitgestorven’ werd bestempeld – soms voor honderden of zelfs miljoenen jaren – maar dat later toch weer opduikt in het wild.

Misschien wel de beroemdste is de coelacant, een vis waarvan wetenschappers dachten dat hij samen met de dinosauriërs was uitgestorven. Tot een exemplaar in 1938 doodleuk opdook… op een Zuid-Afrikaanse vismarkt.

Andere opvallende Lazarus-verschijningen:

  • De zuidereilandtakahe – een niet-vliegende vogel uit Nieuw-Zeeland. Hij werd vijftig jaar lang uitgestorven gewaand tot hij in 1948 gevonden werd door een jager.
  • De wimpergekko – een hagedis uit Nieuw-Caledonië. Hij werd in 1994 herontdekt nadat decennialang gedacht werd dat hij uitgestorven was.
  • De boomkreeft – een grote wandelende tak die voorkwam op Lord Howe-eiland. Daar werd hij zogezegd door ratten uitgeroeid, maar in 2001 bleken er toch overlevenden te zijn op een hoge rots voor de kust van het eiland.

© Granitethighs, CCBY-SA3.0, via Wikimedia Commons

Verstopt of gewoon niet goed gezocht?

Hoe zo’n verdwijntruc mogelijk is? Dat kan zijn omdat veel organismen zich verschuilen op plaatsen waar wij nauwelijks komen: in de diepte van de oceaan, op afgelegen eilanden of in dichtbegroeide, moeilijk bereikbare bossen. Sommige populaties zijn ook zo klein dat de kans klein is dat we ze vinden. En soms ligt de oorzaak bij het fossielenarchief, dat allesbehalve volledig is. Niet elk organisme krijgt de kans om in steen vereeuwigd te worden, waardoor sommige soorten een tijdlang gewoon geen spoor nalaten.

Waarom die heropstandingen belangrijk zijn

Lazarus-soorten bezorgen wetenschappers geen hartaanval, maar wel inzichten. Ze tonen hoe onvolledig onze kennis soms is. En misschien nog belangrijker: ze herinneren ons eraan hoe kwetsbaar én kostbaar biodiversiteit is. Soorten verdwijnen sneller dan ooit, maar soms geven ze ons nog een kans om beter voor hen te zorgen.

Bronnen:

soortendierenplantenLazarus-taxauitgestorvenbiodiversiteitbiologie