Olifantentandpasta

Maak een gigantische schuimfontein en ontdek hoe een katalysator werkt
Olifantentandpasta is een echte klassieker: een eenvoudig experiment waarbij een enorme massa schuim ontstaat.
Olifantentandpasta

Opgelet!

Voer dit experiment enkel uit in een laboratorium op school onder begeleiding van een leerkracht. Volg nauwgezet alle veiligheidsinstructies op. Draag steeds beschermende kledij, handschoenen en een labobril tijdens deze proef. Bescherm ook de ondergrond met voldoende folie of plastic.

Wat heb je nodig?

  • Grote erlenmeyer of maatcilinder
  • 30 ml waterstofperoxide 8%
  • 10 ml afwasmiddel
  • 0,5 g kaliumjodide
  • Een paar druppels voedingskleurstof (optioneel)
  • Labojas, beschermende handschoenen, labobril
  • Beschermende folie

Aan de slag!

Stap 1: Doe het waterstofperoxide, het afwasmiddel en de kleurstof in de erlenmeyer 

Stap 2: Zet de erlenmeyer op een ondergrond bedekt met beschermende folie

Stap 3:
Voeg het kaliumjodide toe aan de erlenmeyer 

Wat gebeurt er?

Het onstabiele waterstofperoxide wordt in sneltempo omgezet in water en zuurstof. De zeep vangt’ het zuurstofgas in miljoenen zeepbelletjes. Het schuim ontsnapt uit de fles zoals tandpasta uit een tube, maar dan met een volume dat voldoende is voor een olifant om z’n tanden mee te poetsen!

Hoe zit dat?

Kaliumjodide (KI) is in deze reactie de katalysator die het proces versnelt waarbij waterstofperoxide (H2O2) wordt omgezet in water (H2O). Op zeer korte tijd komt er veel zuurstofgas vrij. Dat zuurstofgas vormt belletjes in het zeepsop met overvloedige schuimvorming tot gevolg.

De reactievergelijking ziet er als volgt uit (KI is een zout dat in oplossing voorkomt als de ionen K+ en I-):

H2O2 + I- –> H2O + OI-

H2O2 + OI- –> H2O + O2 + I-

Omdat het I – ion netto niet weg reageert, noemen wetenschappers KI een katalysator’.

Trouwens, er komt heel wat warmte vrij bij deze exotherme’ reactie. Kijk maar eens naar de beelden die we met onze infraroodcamera maakten: op een gegeven moment bereikt het schuim een temperatuur van meer dan 80°C! Geen proefje om zomaar thuis te doen…

Wiskunde, exacte wetenschappen en technologie:
A-stroom 6.43 / B-stroom 6.27: De leerlingen gebruiken met de nodige nauwkeurigheid de gepaste meetinstrumenten, meetmethoden en hulpmiddelen om metingen, observaties, experimenten en terreinstudies uit te voeren.
B-stroom 6.13: De leerlingen relateren energieomzettingen aan veranderingen van energievorm(en) in authentieke contexten.
BG 6.3: De leerling gebruikt maatgetallen en eenheden van grootheden in functionele contexten.
Lichamelijk, geestelijk en emotioneel bewustzijn/gezondheid:
A-stroom / B-stroom 1.14: De leerlingen handelen veilig in een schoolse context.
Chemie:
C15 De leerlingen kunnen de invloed van snelheidsbepalende factoren van een reactie verklaren in termen van botsingen tussen deeltjes en van activeringsenergie.
C18 De leerlingen kunnen van ethanol een typische toepassing of eigenschap aangeven.
C16 De leerlingen kunnen het onderscheid tussen een evenwichtsreactie en een aflopende reactie beschrijven.